اوراق یا ابزار مشتقه (بخش اول : مفاهیم اولیه)

اوراق یا ابزار مشتقه

ابزارهای مشتقه نوعی ابزار مالی هستند که ارزش ان ها از ارزش سایر اوراق بهادار مشتق می شوند علت نامگذاری این ابزارها به عنوان مشتقه نیز همین امر می باشد که ارزش خود را از سایر اوراق بهادار ، سهام و اوراق قرضه ، نرخ سود ، نرخ ارز ، شاخص سهام و حتی کالاهای اساسی دارند، مشتقه قراردادی براساس دارایی پایه است که ارزش آن با توجه به قیمت و نوسانات قیمتی دارایی پایه مشخص می‌شود.
 

انواع اوراق مشتقه

  1. قرارداد آتی Futures contract
  2. پیمان آتی Forward contract
  3. قرار داد معاوضه Swap
  4. قرارداد اختیار معامله Option contract
 
1. قرار داد آتی future contract

قرارداد آتی توافقنامه‌ای مبتنی بر خرید و فروش دارایی در زمان معینی در آینده و با قیمت مشخص است. مشخصات و ویژگی‌های کالا، تاریخ و قیمت قراردادهای آتی از جمله مواردی هستند که توسط ضوابط بازار بورس تعیین می‌شوند و قراردادهای آتی عملاً استانداردشده هستند.
هزینه کل معامله باید در تاریخ سررسید قرارداد آتی پرداخت شود. اما با توجه به اینکه در این صورت ریسک نکول طرفین قرارداد بالاست، وجهی به‌عنوان “وجه تضمین” از طرفین دریافت و به‌صورت روزانه محاسبه و بروز می‌شود. بیشتر قراردادهای آتی منجر به تحویل فیزیکی کالا نمی‌شود و اکثر سرمایه‌گذاران قبل از رسیدن زمان تحویل کالا، موضع معاملاتی خود را می‌بندند.


2. پیمان آتی یا forward

پیمان آتی (forward)  همان قرارداد آتی (future)  است با این تفاوت که قراردادهای آتی (future)  در بازار بورس معامله می‌شوند و پیمان‌های آتی (forward)  در بازارهای متشکل خارج از بورس معامله می‌شوند. مشخصات و ویژگی‌های کالا، تاریخ و قیمت پیمان آتی بر اساس ضوابط بازار غیررسمی توافق می شود.


3. قرارداد معاوضه یا سوآپ

در قرارداد معاوضه طرفین آن متعهد می‌شوند که برای یک زمان مشخص، دو دارایی یا منافع حاصل از آن‌ها را با کیفیت مشخص و به نسبت تعیین‌شده، معاوضه نمایند. بدیهی است بعد از انقضای قرارداد، دارایی‌ها یا منافع حاصل از آن‌ها به صاحبان اولیه آن‌ها برمی‌گردد. 


4. قرارداد اختیار معامله یا آپشن

قراردادهای اختیار معامله که یکی از انواع اوراق مشتقه هستند، به دو نوع اختیار خریدCall Option  و اختیار فروش Put Option   تقسیم می‌شود.
 دارنده اختیار خرید ( long call option)  با پرداخت مبلغی، این حق را برای خود می‌خرد که دارایی موضوع قرارداد را با قیمتی معین و در تاریخی مشخص یا قبل از آن، بخرد. به همین ترتیب، دارنده اختیار فروش (long put option)  با پرداخت مبلغی این حق را برای خود می‌خرد که دارایی موضوع قرارداد را با قیمتی معین و در تاریخی مشخص یا قبل از آن، بفروشد.
 قرارداد اختیار خرید و اختیار فروش به دو حالت اروپایی و آمریکایی تقسیم می‌شود. در حالت اروپایی، فقط در زمان سررسید می‌توان از اختیار معامله استفاده کرد ولی در حالت آمریکایی در هر زمانی تا قبل از سررسید و همچنین در سررسید، امکان استفاده وجود دارد.

 
انواع قرارداد آپشن
 
اختیار خرید  Call         اختیار فروش Put
هر دو نوع اختیار را می‌توانیم بخریم یا بفروشیم که چهار حالت ایجاد میشود
1- خرید اختیار خرید  Call optionLong
خریدار اختیار دارد سهام پایه رو در سررسید با قیمت اعمال بخرد
2- فروش اختیار خرید    Call optionShort
فروشنده متعهد به فروش سهم پایه با قیمت اعمال در سررسید هست
  • نیاز به وثیقه یا بلوکه شدن وجه تضمین دارد
3- خرید اختیار فروش  Put optionLong
خریدار اختیار داره در روز سررسید سهام پایه رو به قیمت اعمال  بفروشد
4- فروش اختیار فروش  Put optionShort
فروشنده متعهد به خرید نماد پایه در روز سررسید به قیمت اعمال می‌باشد
  •  نیاز به وثیقه یا بلوکه شدن وجه تضمین دارد
 
 بندها و ویژگی‌های قرارداد آپشن
  1. تاریخ سررسید قرارداد   
  2. اندازه قرارداد
  3. قیمت اعمال
 
تاریخ سررسید قرارداد   

تاریخی ثابت و مشخص در زمان انتشار قرارداد می باشد که پایان یا روز اعمال قرارداد را تعیین می کند .
تا قبل از تاریخ سررسید ، قراردادها قابل معامله می باشند به عبارتی می توان بارها موقعیت جدید اتخاذ کرد و ان را بست در تاریخ سررسید یا روز اعمال که اخرین روز از عمر قرارداد است در صورتی که موقعیت باز داشته باشید بنا براینکه خریدار یا فروشنده قرارداد هستید با قیمت اعمال تسویه فیزیکی انجام خواهد شد .
خریدار : مجاز به درخواست اعمال فیزیکی و پرداخت وجه برای قرارداد کال یا واگذار نمودن سهم برای قرارداد پوت می‌باشد  
فروشنده : متعهد به اجرای قرارداد است 
مفهوم اختیارمعامله دقیقا در این روز جلوه پیدا می کند که خریدار اختیار دارد قرارداد را اعمال کند ولی فروشنده متعهد به اعمال است .
توجه : بعد از تاریخ سررسید قرارداد منقضی شده و قابل معامله و اعمال نمی‌باشد.


اندازه قرارداد

اندازه قرارداد تعداد سهم پایه است که طبق قرارداد در روز سررسید بین خریدار و فروشنده مبادله می شود و در ابتدای تخصیص در بورس تهران 1000 سهم است.
نکته : وقتی که شما 1 قرارداد بخواهید  بخرید یا بفروشید مبلغ بصورت پریمیوم ضرب در اندازه قرارداد محاسبه خواهد شد .
گاهی تا قبل از سررسید به علت افزایش یا کاهش سرمایه سهم پایه، اندازه قرارداد دچار تغییر می‌شود که متفاوت از 1000 سهم است.


قیمت اعمال

قیمت اعمال مبلغی که در قرارداد مشخص است و طرفین قراداد در موعد سررسید مطابق آن قیمت دست به خرید یا یا فروش دارایی پایه می‌زنند.


زنجیره قراردادها

لیستی‌ا‌ست از کلیه قراردادهای موجود برای یک دارایی پایه که قراردادهای اختیار خرید (Call) و اختیار فروش (Put) با تاریخ سررسید یکسان و قیمت اعمال متفاوت را در یک سطر در کنار هم نمایش می‌دهد. برای هر دارایی پایه ممکن است چندین زنجیره قرارداد به صورت همزمان فعال باشند. هر زنجیره تاریخ سررسید خود را دارد و در آن قراردادهای اختیار خرید و اختیار فروش لیست می‌شوند.

نام گذاری  قراردادهای آپشن به شکل زیر می باشد
اختیار خرید : حرف "ض"+ حداکثر 4 حرف از نام سهم پایه + عدد چهار رقمی به عنوان شمارنده
اختیار فروش : حرف "ط"+ حداکثر 4 حرف از نام سهم پایه + عدد چهار رقمی به عنوان شمارنده
مثال  نماد قرارداد اختیار خرید معامله سهم شپنا : ض + شنا + 2011 (2 نشان دهنده برج می‌باشد)  ضشنا2011
مثال نماد قرارداد اختیار فروش معامله سهم شپنا : ط + شنا + 2011 (2 نشان دهنده برج می‌باشد)  طشنا2011


در ادامه به انواع استراتژی های معاملاتی آپشن می‌پردازیم
 
 
 
 
 

ارسال نظرات